HARDERWIJK – De belangrijkste politieke gebeurtenis van donderdag 5 november was geen motie met veel uitroeptekens, maar de gezamenlijke commissiebehandeling van de begroting 2027-2030. Wethouder Wilco Mazier leidde het onderwerp in; de gemeenteraad behandelt de begroting vervolgens besluitvormend op donderdag 12 november. De commissieavond leverde dus nog geen raadsbesluit op, maar maakte wel scherp waar de komende politieke toets ligt: de financiële basis is er, de concrete koers van het nieuwe college moet nog zichtbaar worden.

Dat is geen interpretatie van een losse zin in de marge. In de openbare raadsagenda staat expliciet dat de begroting beleidsarm is en geen nieuw beleid bevat. Inhoudelijke en financiële afwegingen over nieuw beleid worden doorgeschoven naar de uitwerking van het collegeprogramma later dit jaar. Ook de begroting zelf noemt dit de eerste begroting van het nieuwe college en zegt dat de gezamenlijke ambities daarom nog niet zichtbaar zijn.

Redactionele duiding: bestuurlijk is dat keurig op tijd de huishouding op orde brengen; politiek is het een tussenrapport. De coalitie van Gemeentebelang, ChristenUnie, VVD en CDA heeft nu een begroting op tafel gelegd die de tafel dekt, maar nog niet precies vertelt welk gerecht er straks wordt geserveerd.

Een financieel ruim vertrekpunt, maar geen blanco cheque

De voorgestelde begroting laat voor 2027 een positief saldo van 5,037 miljoen euro zien. Ook voor 2028, 2029 en 2030 staan positieve saldi geraamd. De algemene reserve houdt volgens de begroting na al voorziene claims een vrij besteedbaar surplus van ongeveer 17,5 miljoen euro over; de weerstandsratio komt uit op 1,7.

Dat geeft het college ruimte, maar geen onbeperkte speelruimte. De begroting noemt hogere kosten voor onder meer verbonden partijen, salarissen en het sociaal domein. Bovendien zijn investeringen en ambities nog niet allemaal financieel vertaald. Het collegeprogramma moet dus bepalen welke wensen uit het coalitieakkoord voorrang krijgen, welke later komen en welke ambities uiteindelijk vooral een nette regel in een akkoord blijven. Dat laatste is in de lokale politiek soms de goedkoopste vorm van beleid.

De begroting bevat tegelijk een waarschuwing die concreter is dan het positieve saldo: een deel van het financiële voordeel bij kapitaallasten ontstaat doordat investeringen later worden opgeleverd of in gebruik worden genomen, onder meer rond binnenstadsrevitalisering, de parkeergarage Jan Krulkade en onderwijshuisvesting. Uitstel kan financieel lucht geven, maar het is geen verbouwing die zichzelf voltooit terwijl iedereen naar de spreadsheet kijkt.

De woonlasten stijgen wel alvast

Voor inwoners is de begroting minder beleidsarm dan het etiket doet vermoeden. Voor een huishouden met een woning van gemiddelde WOZ-waarde stijgen de geraamde gemeentelijke woonlasten van 894,62 euro in 2026 naar 951,24 euro in 2027: een toename van 6,33 procent. Het OZB-bedrag stijgt volgens de begroting met 2,58 procent, de afvalstoffenheffing met 7,70 procent en de riool- en waterzorgheffing met 11,62 procent.

Het college koppelt de hogere afvalheffing aan hogere verwerkingskosten bij de milieustraat. Voor de riool- en waterzorgheffing verwijst de begroting naar de eerder gekozen spaarstrategie voor toekomstige investeringen: tussen 2025 en 2028 is daarom een boventrendmatige verhoging voorzien. Dat zijn vastgelegde financiële uitgangspunten, geen politieke einduitspraken van de raad. De raad beslist op 12 november over de begroting.

D66 stelde in aanloop naar de commissiebehandeling technische vragen over onder meer het structurele begrotingssaldo, de inflatiecorrectie van 2,5 procent, afvalkosten, circulaire economische ontwikkeling en de stand van duurzaamheids- en woonfondsen. Die vragen zijn nog geen steun of afwijzing van de begroting, maar laten wel zien waar de controle zich richt: niet alleen op het saldo onderaan de pagina, maar ook op de rekensom erachter.

De coalitie moet nu van uitgangspunt naar keuze

De politieke spanning zit daarom niet in de vraag of Harderwijk volgend jaar een sluitende begroting kan presenteren. Die staat er als voorstel. De relevante vraag is hoe de coalitie haar financiële ruimte gaat gebruiken wanneer het collegeprogramma wordt uitgewerkt. Kiest zij vooral voor lastenbeperking, voor investeringen, voor het uitvoeren van eerdere plannen of voor een combinatie die bij iedere keuze meteen vraagt wie de rekening draagt?

Juist die afweging is voor Harderwijk en Hierden belangrijk. De begroting noemt groei, woningbouw, bereikbaarheid, sociale ondersteuning, onderwijsgebouwen en de binnenstad als grote opgaven. Maar een beleidsarme begroting kan deze onderwerpen vooral administratief meenemen; politieke prioriteit ontstaat pas wanneer geld, planning en uitvoering aan elkaar worden gekoppeld.

Langs het partijprogramma

Gemeentebelang Harderwijk Hierden — gedeeltelijk in lijn

Gemeentebelang pleit in het verkiezingsprogramma voor een degelijke, transparante begroting en voor zo laag mogelijke OZB en andere gemeentelijke lasten. De voorgestelde begroting sluit aan bij het streven naar financieel evenwicht en een beperkte OZB-stijging, maar de totale woonlasten stijgen wel met 6,33 procent. Daarmee past de financiële discipline bij het programma, terwijl de uitkomst voor de portemonnee daar slechts gedeeltelijk bij aansluit.

ChristenUnie — in lijn met het programma

De ChristenUnie kiest voor structurele dekking van structurele uitgaven, kostendekkende heffingen en het uitgangspunt dat gebruiker en vervuiler betalen. Ook staat in het programma dat lokale belastingen in beginsel niet sterker dan trendmatig stijgen, tenzij voorzieningen anders onder druk komen. De begroting combineert een trendmatige OZB-benadering met kostendekkendheid en reservering voor toekomstige rioolinvesteringen; dat past bij die uitgangspunten.

VVD — op gespannen voet met het programma

De VVD schrijft dat OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing in beginsel niet meer dan met inflatiecorrectie moeten stijgen. In het begrotingsvoorstel blijft de OZB rond de trendmatige 2,5 procent, maar de afvalstoffenheffing stijgt met 7,70 procent en de riool- en waterzorgheffing met 11,62 procent. Dat is een concrete spanning tussen het verkiezingsprogramma en het voorstel van het college waarvan de VVD deel uitmaakt; het zegt nog niet hoe de VVD-fractie op 12 november zal stemmen.

CDA — gedeeltelijk in lijn

Het CDA wil een toekomstbestendige financiële positie, structurele dekking van structurele kosten, een zo laag mogelijke OZB en het principe dat de gebruiker betaalt. De begroting sluit daarbij aan met een positief meerjarenperspectief, een trendmatige OZB-stijging en kostendekkende afval- en rioolheffingen. De aanzienlijke stijging van de totale woonlasten maakt wel dat de belofte van betaalbaarheid nadrukkelijk onderwerp van politieke beoordeling blijft.

De begrotingsraad is het echte meetmoment

De commissie van 5 november heeft de begroting niet afgedaan als hamerstuk en ook niet omgevormd tot een politiek einddebat. De stukken laten vooral een gemeente zien die financieel niet in acute nood verkeert, maar wel keuzes voor zich uit schuift tot het collegeprogramma klaar is. Dat kan verstandig zijn, mits de raad straks precies genoeg doorvraagt om van “ruimte” ook richting te maken.

Op donderdag 12 november moet de raad besluiten over de begroting. Daarna volgt de volgende, scherpere vraag: welke coalitieplannen krijgen daadwerkelijk geld, welke worden uitgesteld en welke blijken vooral gratis zolang ze nog niet in de begroting staan?