Harderwijk heeft deze week een begroting besproken met een plus van ruim vijf miljoen euro. Dat klinkt als het soort bericht waarbij je verwacht dat er in het Huis van de Stad spontaan een slingerslinger uit de printer rolt. Maar wie verder leest, ziet iets typisch Harderwijks: de financiële ruimte is echt, de rekeningen zijn eveneens echt, en de grote politieke keuzes zijn alvast keurig doorgeschoven naar later.

De gezamenlijke raadscommissie boog zich op donderdag 5 november over de begroting 2027-2030. Die is volgens de openbare raadsagenda nadrukkelijk beleidsarm: nieuw beleid volgt pas bij de uitwerking van het nieuwe collegeprogramma, waarna een begrotingswijziging kan komen. De raad behandelt de begroting op donderdag 12 november. Harderwijk heeft dus alvast de huishoudportemonnee op tafel gelegd, maar de boodschappenlijst zit nog in een conceptversie.

Vaststaand feit: de ontwerpbegroting rekent voor 2027 met € 266,004 miljoen aan inkomsten, € 260,967 miljoen aan uitgaven en daarmee een positief saldo van € 5,037 miljoen. Columnobservatie: een begroting met zoveel ruimte en zo weinig nieuw beleid is bestuurlijk gezien een showroommodel: de motor draait, de stoelen zijn verwarmd, maar de bestuurder moet nog bepalen waarheen.

De plus van Mazier, en de rekening van de inwoner

Wethouder Wilco Mazier, portefeuillehouder Financiën, leidde de begrotingsbehandeling in. Dat is passend: Mazier heeft naast financiën ook onder meer parkeren, verkeer, binnenstad en Meerinzicht in zijn portefeuille. Wie in Harderwijk dus een financiële, verkeerskundige of bestuurlijke hobbel tegenkomt, kan er vrij zeker van zijn dat er ergens een Mazier-mapje bestaat. Of een Excelbestand. Waarschijnlijk allebei.

De begroting laat zien dat een positief saldo niet hetzelfde is als een gratis rondje voor de stad. Voor 2027 wordt onder meer voorgesteld het vaste deel van de afvalstoffenheffing te verhogen van € 195 naar € 210. Een aanbieding van een 240-liter-restcontainer zou stijgen van € 8 naar € 9; een inworp in een ondergrondse container van € 1,60 naar € 1,80. De riool- en waterzorgheffing voor een woning gaat in het voorstel van € 198 naar € 221.

Dat laatste is geen kleine afrondingsfout achter de komma. De gemeente noemt een spaarstrategie voor toekomstige investeringen in riolering, water en klimaatadaptatie; tussen 2025 en 2028 zit daarin een boventrendmatige stijging. Dat is inhoudelijk verdedigbaar: riolen vervang je liever vóór ze zelf deelnemen aan de openbare ruimte. Maar voor inwoners blijft de ervaring simpel: het gemeentelijke huishoudboekje eindigt in de plus, terwijl de eigen afvalzak en afvoerleiding alvast een voorschot nemen op de werkelijkheid.

Overigens zijn deze tarieven nog niet definitief. De raad stelt de belastingverordeningen pas in december 2026 vast. Dat is een belangrijk onderscheid. De commissie besprak deze week dus geen voldongen rekening, maar wel een zeer herkenbare vooraankondiging. De Harderwijker krijgt geen verrassingsei, maar hij ziet het folie er al afgaan.

De begroting bevat bovendien een nuchtere voetnoot bij de fraaie plus. Harderwijk besloot bij de begroting 2025-2028 tot een pakket ombuigingen. Daarvan is volgens de actuele monitor voor 2027 € 10,354 miljoen als gerealiseerd aangemerkt, maar staat nog € 1,207 miljoen open. Vanaf 2030 loopt dat op tot € 1,874 miljoen. Grote posten zitten onder andere bij erfpacht, parkeren, jeugd en rente-inkomsten.

Dat is geen reden voor paniek, maar wel voor precisie. Een saldo is geen pinautomaat en een ombuiging is pas geld als hij ook werkelijk landt. De begroting is dus positief, maar niet in de zin van: iedereen mag nu zonder nadenken een extra beleidswens in het winkelmandje leggen. In Harderwijk heet dat waarschijnlijk prudent financieel beheer. In gewoon Nederlands: eerst tellen, dan juichen.

D66 maakte die noodzaak deze week zichtbaar met technische begrotingsvragen over onder meer afvalkosten, inflatiecorrectie, het duurzaamheidsfonds, het woonfonds en het structurele begrotingssaldo. Dat zijn nog geen politieke eindposities, maar wel de juiste vragen voordat de raad zich op 12 november aan grote woorden waagt. Want wie eerst naar de kosten van ophalen, verwerken en verbranden van afval vraagt, heeft in elk geval begrepen dat een duurzame vuilnisbak zelden vanzelf leegloopt.

Beleidsarm is niet hetzelfde als keuzevrij

De term beleidsarm klinkt onschuldig, bijna dieetvriendelijk. Alsof de begroting tijdelijk op crackers en komkommer leeft. Maar achter dat woord gaat een stevige politieke keuze schuil: de nieuwe accenten van het college worden pas later financieel vertaald. Dat kan verstandig zijn, omdat de begroting vóór 15 november moet worden vastgesteld en het collegeprogramma nog in uitwerking is. Maar het betekent ook dat de raad binnenkort niet alleen moet beoordelen of de cijfers kloppen, maar vooral welke richting er met de beschikbare ruimte wordt gekozen.

Dat is de echte belastingtoets voor de coalitie en de oppositie. Niet: kan iedereen het eens zijn met een plus op papier? Dat lukt zelfs bij een verjaardag waar de koffie koud is. De vraag is: waar gaat het geld naartoe, welke ombuigingen blijven staan, welke tarieven vindt de raad aanvaardbaar en welke plannen krijgen voorrang als de stad tegelijk woningen, bereikbaarheid, klimaatmaatregelen, onderwijsgebouwen en een verzorgde openbare ruimte verlangt?

Harderwijk heeft deze week dus geen gebrek aan geldverhalen. Het heeft vooral behoefte aan een verhaal over keuzes. Een begroting zonder nieuw beleid is als een menukaart waarop staat dat de chef later bepaalt wat er wordt gekookt. Best spannend, zeker als de rekening alvast op tafel ligt.

Hierden aan de tekentafel: eerst luisteren, dan lijnen trekken

Terwijl in de raadzaal de cijfers werden gewogen, begon in Hierden een veel tastbaarder gesprek. Op dinsdag 3 november organiseerde de gemeente de startbijeenkomst voor de ontwikkeling van het Hart van Hierden. Inwoners konden in het dorpshuis kennismaken met het ontwerpteam, reageren op wat moet blijven, wat ontbreekt en wat beter kan, en zich aanmelden voor een klankbordgroep. Wethouders Marcel Heldoorn en Diliana Pool-Smit waren daarbij aanwezig.

Vaststaand feit: het college stelde op 28 juli 2026 het Gebiedsprogramma Hierden dorp vast. Daarin staan onder meer het versterken van de samenhang tussen wonen, winkelen en ontmoeten, vergroening van de buitenruimte en behoud van het dorpse karakter. Vanaf woensdag 11 november wil het ontwerpteam om de week op woensdagmiddag in Hierden werken, met een nog nader bekend te maken locatie.

Columnobservatie: zelfs de participatie krijgt dus eerst nog een locatiebericht. Dat is niet cynisch bedoeld; grote plannen beginnen nu eenmaal met een tafel, een kaart en de vraag waar de koffie staat. Maar het is wel een fraaie samenvatting van ruimtelijke ordening: eerst een gebiedsprogramma, dan een ontwerpteam, dan een ontwerpatelier, dan een plek voor dat atelier. De stoeptegel mag voorlopig rustig blijven liggen; hij is nog niet eens uitgenodigd voor de klankbordgroep.

Toch is dit meer dan een gezellige inspraakavond met post-its. De inrichting van een dorpshart raakt aan dagelijkse zaken: verkeersruimte, groen, voorzieningen, ontmoeting en de vraag voor wie een centrum eigenlijk comfortabel is. Voor Hierden is het daarom verstandig dat inwoners nu meepraten, vóór tekeningen veranderen in procedures en procedures veranderen in werkvakken met oranje hekken. Wie pas reageert als de straat openligt, heeft meestal nog één invloedrijke beleidskeuze: waar de auto die week kan staan.

Bij café Hop: 39 woningen, maar eerst nog een berg papier

Ook aan de Boomkamp beweegt er iets. Op het terrein van het voormalige café Hop wil de gemeente afspraken vastleggen met ontwikkelaar NCB Projectrealisatie voor een plan met 39 woningen. Volgens de lokale berichtgeving gaat het om twaalf sociale huurwoningen, vier betaalbare koopappartementen, negen betaalbare grondgebonden koopwoningen en veertien woningen in een door de ontwikkelaar te bepalen prijsklasse.

Dat is op zichzelf relevant nieuws in een stad waar woningbouw niet alleen een beleidsdoel is, maar voor veel woningzoekenden een zeer concrete wachtstand. Tegelijk moet de vlag niet te vroeg uit: voor het plan is nog een buitenplanse omgevingsplanactiviteit nodig, onderzoeken moeten worden uitgevoerd en vergunningen moeten worden aangevraagd. Wethouder Heldoorn spreekt, als die procedures volgens planning verlopen, over een mogelijke bouwstart eind 2027.

Het Erf van Hop is daarmee een schoolvoorbeeld van het verschil tussen een plan en een woning. Een plan heeft aantallen, categorieën, afspraken en optimistische jaartallen. Een woning heeft uiteindelijk een voordeur. Tussen die twee ligt in Nederland een landschap van onderzoeken, stukken grond, ruimtelijke onderbouwingen en bezwaartermijnen waar zelfs een voormalige wegrestaurantexploitant weer trek van krijgt.

Maar laten we ook het positieve benoemen: twaalf sociale huurwoningen en dertien betaalbare koopwoningen in een project van 39 zijn concreter dan menig woonambitie die alleen als fraaie cirkel op een presentatiekaart bestaat. De vraag voor de gemeenteraad en het college blijft wel breder: hoe zorgen we dat dit soort projecten niet alleen als losse lichtpuntjes verschijnen, maar onderdeel worden van een tempo dat woningzoekenden werkelijk merken?

Meerinzicht: de menselijke maat mag geen vergaderterm worden

PRO Harderwijk en Progressief Ermelo brachten deze week opnieuw de uitvoering door Meerinzicht onder de aandacht. In openbare schriftelijke vragen vragen zij onder meer hoe wordt omgegaan met vermoedens van fraude, hoe onderscheid wordt gemaakt tussen fraude en een fout zonder kwade opzet, hoe inwoners worden geïnformeerd als een uitkering wordt stopgezet en hoe de menselijke maat wordt geborgd.

Daarbij past zorgvuldigheid. De vragen verwijzen naar een individuele situatie uit de berichtgeving, maar individuele dossiers horen niet in een weekcolumn te worden overgedaan en kunnen vanwege privacy ook niet publiek worden beoordeeld. Wat wél publiek en politiek relevant is, is de kernvraag van PRO en Progressief Ermelo: hoe voorkom je dat een procedure voor een inwoner zwaarder uitpakt dan nodig, zeker wanneer het inkomen en de bestaanszekerheid op het spel staan?

Dat is geen klein onderwerp en ook geen luxeprobleem voor wie graag nog een werkgroep wil. Meerinzicht voert regels uit die soms hard zijn, maar de manier waarop gemeente en uitvoeringsorganisatie uitleggen, onderzoeken, corrigeren en contact houden, is wel degelijk bestuurlijk werk. De menselijke maat is pas iets waard als zij zichtbaar wordt in een brief die begrijpelijk is, een telefoontje dat op tijd komt en een besluit waarin omstandigheden meetellen.

De satirische verleiding is groot om te zeggen dat de menselijke maat bij sommige organisaties eerst door drie formulieren en een klantreis moet voordat hij aan tafel mag. Maar dit dossier verdient vooral een serieuze raad die doorvraagt. Niet of regels bestaan; natuurlijk bestaan ze. Wel of de inwoner aan het eind nog kan herkennen dat er mensen achter de regels werken.

De rode draad: later is ook een besluit

Deze week liet Harderwijk zich van zijn meest bestuurlijke kant zien. De begroting is positief, maar de grote politieke invulling komt later. Hierden mag meeontwerpen, maar het ontwerp begint nu pas. Bij café Hop liggen 39 woningen in het vooruitzicht, maar eerst volgt de vergunningenroute. En bij Meerinzicht is de menselijke maat opnieuw onderwerp van vragen, terwijl de toets pas echt begint wanneer antwoorden zichtbaar worden in de praktijk.

Dat is niet per se slecht bestuur. Voorbereiden, rekenen, participeren en zorgvuldig procederen zijn nodig. Maar “later” is geen neutrale wachtkamer. Het is een bestuurlijke keuze met gevolgen voor woonlasten, woningzoekenden, inwoners die hulp nodig hebben en dorpen die willen weten hoe hun centrum eruitziet.

Harderwijk hoeft niet overal morgen al een schop in de grond te zetten. Maar na een beleidsarme begroting, een ontwerpatelier zonder vaste locatie en een woningplan dat nog door de papieren jungle moet, is één ding wel duidelijk: de stad heeft deze week genoeg plannen om op vooruit te kijken. Nu nog zorgen dat het vooruitkijken niet de meest uitgevoerde gemeentelijke voorziening wordt.