Deze bijdrage in De Burgemeesterspiegel is een redactionele reactie op een openbare column van burgemeester Jeroen Joon van 13-11-2026. Bekijk de oorspronkelijke publicatie.

Een boodschap die niet in een gemeentelijke la mag verdwijnen

Burgemeester Jeroen Joon heeft deze week een onderwerp gekozen waar weinig mensen fatsoenlijk tegenin kunnen brengen: vrouwen moeten vrij, veilig en volwaardig kunnen leven. Dat klinkt bijna vanzelfsprekend. En juist daarom is het zo onthutsend dat het nog steeds als boodschap moet worden uitgesproken.

De aanleiding voor zijn column is een bijeenkomst over de veiligheid van vrouwen. Joon maakt duidelijk dat het niet alleen gaat om een slecht verlichte straat of een eng moment op weg naar huis. Hij noemt ook huiselijk geweld, seksueel getinte opmerkingen op school, in het uitgaansleven en op straat, en ongelijke kansen op de arbeidsmarkt. Daar komt volgens hem de online manosphere bij: digitale omgevingen waarin vrouwen als minderwaardig of onderdanig worden neergezet.

Dat is de feitelijke kern van zijn column. De burgemeester stelt daarnaast dat de gemeente onderzoek heeft gedaan naar vrouwonvriendelijke en vrouwonveilige plekken in Harderwijk. Die plekken zouden worden aangepakt door de openbare ruimte nadrukkelijk door de bril van vrouwen te bekijken. Dat is geen overbodige toevoeging. De gemeente vroeg inwoners eerder ook waar zij zich onveilig voelen en welke plaatsen beter ingericht kunnen worden. Veiligheid is dus niet alleen een onderwerp voor een column, maar ook voor beleid.

De straat ziet er voor iedereen anders uit

Joon gebruikt een herkenbaar beeld: mannen die door een donkere straat lopen, kijken vaak recht vooruit; vrouwen letten volgens het aangehaalde onderzoek ook op zijpaden, bosjes, portieken en andere plekken waar iemand vandaan kan komen. Wie dat beeld eenmaal kent, kijkt daarna zelf ook anders naar een wandeling in het donker. Niet omdat iedere struik een crimineel is, maar omdat sommige mensen hun omgeving voortdurend op mogelijke dreiging moeten scannen.

Daar zit een belangrijk verschil tussen objectieve en ervaren veiligheid. Een straat kan volgens de gemeentelijke norm voldoende verlicht zijn en toch onveilig voelen. Een plein kan technisch overzichtelijk zijn, maar door dichte begroeiing, weinig passanten of een onlogische looproute een onaangename plek worden. Wie alleen naar aantallen incidenten kijkt, mist een deel van de werkelijkheid. Een vrouw hoeft niet eerst slachtoffer te worden voordat haar onveiligheidsgevoel serieus genomen wordt.

Dat lijkt logisch, maar beleid heeft soms een merkwaardige voorkeur voor wat meetbaar is. Een lantaarnpaal staat op een kaart. Angst meestal niet. Een heg kan worden gesnoeid. Het gevoel dat iemand achter je loopt, laat zich moeilijker in een spreadsheet vangen. Toch bepaalt juist dat gevoel of iemand een route neemt, een fietstocht afzegt of een sleutel tussen de vingers klemt.

De burgemeester spreekt mannen aan

Joon legt de verantwoordelijkheid nadrukkelijk bij mannen. Dat is terecht, zolang het niet blijft bij een algemene oproep om vooral hoffelijk te zijn. Hoffelijkheid is mooi, maar veiligheid vraagt soms meer dan een deur openhouden en netjes “dames eerst” zeggen. Het vraagt dat mannen elkaar aanspreken op seksuele opmerkingen, intimidatie, kleinerende grappen en gedrag dat in een groep als stoer wordt verkocht.

Daarbij hoort ook een ongemakkelijke vraag: waarom wordt er zo vaak van vrouwen verwacht dat zij hun gedrag aanpassen? Niet alleen opletten, maar ook vooruit plannen, berichten sturen bij thuiskomst, een andere route nemen, geen koptelefoon dragen en vooral niet te vriendelijk reageren op een onbekende man. De vrijheid van vrouwen wordt dan bewaakt met een handleiding vol voorzorgsmaatregelen. De vrijheid van mannen bestaat ondertussen uit de luxe dat zij die handleiding niet hoeven te lezen.

Joon schrijft dat mannen zich moeten gedragen en elkaar moeten aanspreken. Dat is een nuttige oproep, maar de praktijk begint niet pas wanneer iemand op straat een vrouw lastigvalt. Het begint in de kleedkamer, de groepsapp, de klas, het kantoor en de kroeg. Wie daar lacht om vrouwonvriendelijke taal, heeft misschien geen strafbaar feit gepleegd, maar helpt wel mee aan een klimaat waarin grensoverschrijding minder uitzonderlijk lijkt.

De manosphere is geen internetgrapje

De verwijzing naar de manosphere verdient aandacht. Online radicalisering komt niet altijd binnen met een sirene en een waarschuwingsbord. Soms begint het met filmpjes die jongens vertellen dat vrouwen manipulatief zijn, dat gelijkwaardigheid een bedreiging vormt of dat respect eigenlijk zwakte is. Algoritmen doen vervolgens wat algoritmen graag doen: ze geven meer van hetzelfde, totdat een jonge gebruiker in een digitale echoput zit waarin iedere nuance als verraad klinkt.

Dat betekent niet dat iedere jongen die een onhandige video bekijkt meteen een gevaar vormt. Wel betekent het dat scholen, ouders, sportverenigingen en jongerenwerk niet kunnen volstaan met de mededeling dat internet “ook leuke kanten” heeft. Mediawijsheid moet ook gaan over macht, gelijkwaardigheid, groepsdruk en de vraag waarom sommige online stemmen zo graag een vijand aanwijzen.

De burgemeester noemt mannen als belangrijke groep die in beweging moet komen. Daar hoort ook een volwassen gesprek over opvoeding bij. Jongens hoeven niet te worden opgevoed tot keurige robots die nooit een fout maken. Ze moeten wel leren dat een afwijzing geen vernedering is, dat aantrekkingskracht geen recht geeft op aandacht en dat vrijheid pas betekenis heeft als die ook voor een ander geldt.

Van onderzoek naar een lamp die echt aangaat

Het meest concrete deel van Joon’s boodschap gaat over de openbare ruimte. De gemeente wil locaties aanpakken die als vrouwonveilig worden ervaren. Dat is goed nieuws, maar het succes zit niet in de bekendmaking van het onderzoek. Het zit in wat er daarna gebeurt.

Wordt een donkere route beter verlicht? Wordt begroeiing aangepast zonder dat iedere boom als verdachte wordt behandeld? Komen er betere zichtlijnen, logische looproutes en voldoende sociale controle? Worden vrouwen en meisjes betrokken bij de keuzes, niet alleen als respondenten maar ook als gesprekspartners bij het ontwerp? En krijgen inwoners later te horen wat er met hun meldingen is gedaan?

Dat zijn geen spectaculaire vragen. Ze leveren zelden een feestelijke foto met schaar en lint op. Maar juist daar wordt veiligheid gemaakt: in onderhoud, verlichting, inrichting, toezicht en de bereidheid om na een klacht niet automatisch te antwoorden dat “het binnen de normen valt”. Een norm is een ondergrens, geen compliment.

Vrij, veilig en volwaardig is geen slogan

De drie V’s uit Joon’s column zijn sterk omdat ze elkaar aanvullen. Vrij zonder veiligheid blijft een theoretische vrijheid. Veilig zonder volwaardigheid kan omslaan in betutteling. En volwaardig zonder vrijheid wordt al snel een keurige manier om mensen te vertellen wat zij vooral niet moeten doen.

Daarom verdient de column meer dan instemmend geknik. De boodschap moet terugkomen in gemeentelijke keuzes, in scholen, in verenigingen, in de aanpak van online haat en in de manier waarop mannen elkaar aanspreken. Ook de gemeente zelf mag worden aangesproken: laat zien welke plekken zijn onderzocht, welke maatregelen volgen, wanneer die klaar zijn en hoe wordt vastgesteld of ze werken.

Harderwijk hoeft geen stad te worden waar elk struikje een formulier en elk bankje een veiligheidsanalyse nodig heeft. Wel een stad waar vrouwen niet voortdurend de verantwoordelijkheid krijgen om risico’s voor anderen te beperken. De eenvoudigste test is misschien deze: kunnen vrouwen zich door de stad bewegen zonder steeds bezig te zijn met de vraag of zij daar wel veilig genoeg zijn?

Als het antwoord nog te vaak nee is, dan is er werk aan de winkel. Niet met grote woorden alleen, maar met licht, ruimte, onderwijs, moed en mannen die elkaar eindelijk niet meer laten wegkomen met “zo bedoelde ik het niet”.