Deze bijdrage in De Burgemeesterspiegel is een redactionele reactie op een openbare column van burgemeester Jeroen Joon van 16-10-2026. Bekijk de oorspronkelijke publicatie.

De dood komt niet met een afspraak in Outlook

Feit. Burgemeester Jeroen Joon schrijft in zijn nieuwe column over de dood. Niet als abstract onderwerp uit een beleidsnota, maar als iets dat recent zijn eigen familie raakte. Hij vertelt over het overlijden van zijn schoonvader, vijf maanden nadat ook zijn schoonmoeder was overleden. Het echtpaar was 62 jaar getrouwd. Joon beschrijft hoe de twee fauteuils waarin zij altijd naast elkaar zaten nu leeg zijn gebleven.

Dat is een persoonlijke opening. Geen bestuurlijke volzin, geen keurige formulering over ‘een moeilijke periode’, maar een beeld dat iedereen begrijpt: twee stoelen naast elkaar, jarenlang bezet, en dan ineens niet meer. Soms heeft een woonkamer meer overtuigingskracht dan een raadszaal.

De boodschap van Joon. Zijn column heeft drie lagen. Eerst is er het verdriet om het verlies. Daarna volgt een beschouwende passage over ouderen die zelfstandig wonen in een appartementencomplex. Ten slotte gebruikt hij humor als manier om over de dood te praten. Volgens Joon kan humor een zwaar onderwerp lucht geven en bespreekbaar maken. Zijn eigen voorgestelde grafschrift is kort, droog en tamelijk onmiskenbaar burgemeesterlijk: uiteindelijk is de man die doorgaans veel spreekt dan toch stil.

De gang als laatste stukje woonkamer

Het meest interessante deel gaat niet over het kerkhof, maar over de gang. Samen met wethouder Diliana Pool-Smit bezocht Joon een wooncomplex voor ouderen. De bewoners wonen er zelfstandig, met ondersteuning wanneer dat nodig is. Volgens de column moesten bankjes, schilderijen en andere spullen uit de gangen verdwijnen op last van instanties. De reden: veiligheid, met name het risico dat bij een calamiteit vluchtwegen worden belemmerd.

Daar valt weinig tegenin te brengen. Niemand wil dat een brandweerploeg eerst een decoratieve kapstok, een plantenbak en een buurvrouw met rollator moet verplaatsen voordat hulp kan worden geboden. Vluchtwegen zijn er niet voor gezelligheid, maar om te vluchten. Dat lijkt een overzichtelijke bestuurlijke waarheid.

Maar de bewoners brengen een andere waarheid in. Zij zeggen in feite: wij willen niet alleen veilig zijn, wij willen ook leven. Een kale gang kan op papier uitstekend voldoen aan de voorschriften en in de praktijk toch aanvoelen als een wachtkamer. Wie tachtig of ouder is, kijkt anders naar risico’s dan iemand die nog dertig jaar aan preventiebeleid voor zich heeft. De vraag wordt dan niet alleen hoe groot het risico is, maar ook hoeveel leefruimte we bereid zijn op te offeren om elk risico zo klein mogelijk te maken.

Veiligheid is geen wedstrijd waarbij nul altijd wint

Daar zit de bredere betekenis van deze column. In bestuur en toezicht is veiligheid vaak het sterkste argument aan tafel. Het is moeilijk om tegen veiligheid te zijn. Wie vraagt om een bankje terug te plaatsen, krijgt al snel de vraag wie er verantwoordelijk is als er ooit brand uitbreekt. Daarmee is het gesprek eigenlijk afgelopen voordat het begonnen is.

Toch is nul risico geen realistische bestuursdoelstelling. Het leven zelf is niet brandveilig, valbestendig of volledig voorspelbaar. Mensen vallen. Mensen worden ziek. Mensen raken elkaar kwijt. Mensen overlijden. De oplossing kan dus niet zijn om alle mogelijke gevaren uit het dagelijks leven te verwijderen. Dan houden we uiteindelijk een perfect beveiligde ruimte over waarin niemand meer durft te zitten.

Dat betekent niet dat regels overbodig zijn. Het betekent wel dat regels voortdurend verbonden moeten blijven met het doel waarvoor ze ooit zijn gemaakt. Een gang moet begaanbaar blijven, maar hoeft niet noodzakelijkerwijs te lijken op een ziekenhuiscorridor waar zelfs de gezelligheid een vergunning nodig heeft. Misschien kan een bankje op een andere plek staan. Misschien kunnen schilderijen brandveilig worden opgehangen. Misschien kunnen bewoners zelf meedenken over de inrichting. De bestuurlijke kunst begint waar het vinkje niet het einde, maar het begin van het gesprek is.

De inwoner is geen dossier met een hartslag

Joon kiest in deze column niet voor een grote beleidsoplossing. Hij doet iets eenvoudigers: hij laat de bewoners aan het woord. Dat is waardevol, juist omdat ouderen in beleidstaal vaak worden samengevat als een doelgroep met verhoogde kwetsbaarheid. In werkelijkheid zijn het mensen met voorkeuren, ergernissen, herinneringen en een tamelijk uitgesproken mening over hun eigen gang.

De bewoner die zegt gewoon te willen leven, ook op de gang, formuleert daarmee een principiële vraag. Wie bepaalt hoeveel risico een ander mag nemen? Wanneer is bescherming behulpzaam en wanneer wordt zij betutteling? En hoeveel van het eigen dagelijks leven mag iemand behouden als de overheid zich verantwoordelijk voelt voor iedere mogelijke uitkomst?

Dat zijn geen vragen die alleen in een appartementencomplex spelen. Ze klinken ook in discussies over verkeer, evenementen, speelplekken, horeca en openbare ruimte. Steeds opnieuw schuift de samenleving richting maximale beheersing. Een paaltje erbij, een hek eromheen, een verbodsbord ertussen. Elk afzonderlijk besluit is verdedigbaar. Het totaal kan echter een wereld opleveren waarin alles veilig is behalve het humeur.

Humor als nooduitgang

Joon eindigt met humor. Dat is geen vlucht voor de ernst, maar juist een manier om haar onder ogen te zien. Wie over de dood kan praten zonder meteen in een plechtige stem te vervallen, maakt ruimte voor een eerlijker gesprek. Humor ontkent het verdriet niet. Zij geeft het verdriet alleen een stoel, bij voorkeur niet midden op de vluchtroute.

Daarbij past enige voorzichtigheid. Niet iedereen rouwt hetzelfde en een grap die voor de één verlichting brengt, kan voor de ander te vroeg of te hard zijn. Maar de column beweert ook niet dat humor altijd moet. De gedachte is bescheidener: soms helpt het. En soms is dat genoeg.

De voorbeelden van mogelijke grafschriften zijn licht van toon, maar de onderliggende boodschap is serieus. Het leven is eindig, dus stel het niet voortdurend uit tot alle risico’s zijn onderzocht, alle formulieren zijn ingevuld en de laatste commissie heeft ingestemd met het gebruik van de gang. Leven is geen activiteit die pas mag beginnen zodra het dossier compleet is.

Een uitnodiging aan het bestuur

De burgemeester schrijft als bestuurder én als mens. Dat dubbele perspectief maakt deze column sterker dan een algemene oproep om ‘te genieten’. Hij laat zien dat regels nodig zijn, maar dat bewoners niet mogen verdwijnen achter de regels. Een goede overheid beschermt mensen tegen gevaar. Een betere overheid vraagt ook wat mensen ondanks dat gevaar waardevol vinden.

Voor Harderwijk ligt daar een praktische opdracht. Als ouderen zeggen dat hun woonomgeving te kaal en te gereguleerd wordt, neem dat dan niet alleen mee als signaal voor een volgend overleg. Kijk samen met hen wat wel kan. Laat brandveiligheid en leefbaarheid niet tegenover elkaar staan alsof er maar één stoel beschikbaar is. En wanneer er echt niets mogelijk blijkt, leg dan helder uit waarom. Mensen verdragen beperkingen doorgaans beter als zij merken dat er naar hen is geluisterd.

De twee lege fauteuils uit de column blijven ondertussen het sterkste beeld. Ze herinneren eraan dat tijd niet wacht op een bestuurlijk besluit. Dus ja: zorg voor veilige gangen. Houd vluchtwegen vrij. Hang brandveilige kunst op als dat kan. Maar laat bewoners ook ergens zitten, praten, lachen en desnoods een behoorlijk eigenwijs risico nemen.

Want uiteindelijk is dat misschien de kern van Joon’s boodschap: leef zolang het kan. En als het even lukt, maak er dan samen een grap over. Niet omdat de dood niet ernstig is, maar omdat het leven te belangrijk is om het uitsluitend aan de veiligheidsmap over te laten.