HARDERWIJK – De politieke actualiteit van maandag 2 en dinsdag 3 november zit niet in een verse motie of een nieuw raadsbesluit, maar in wat er nadrukkelijk nog níet in de begroting staat. Op 2 november werd bij de begrotingsstukken een document toegevoegd met antwoorden op technische vragen over de informatieavond. Op dinsdag 3 november staat een openbare presidiumvergadering gepland; op de publiek zichtbare agenda zijn geen inhoudelijke punten gepubliceerd. De inhoudelijke strijd verhuist daarmee naar donderdag 5 november, wanneer de gezamenlijke commissie de begroting 2027-2030 behandelt.

Feit: die begroting is volgens de raadsagenda bewust beleidsarm en bevat geen nieuw beleid. Inhoudelijke en financiële keuzes worden doorgeschoven naar de uitwerking van het nieuwe collegeprogramma, later dit jaar. De raad moet de begroting wel tijdig vaststellen: uiterlijk 15 november moet zij naar de provincie. Bestuurlijk gezien is dat een keurige volgorde; politiek gezien wordt eerst het frame opgehangen en moet de schilder nog bepalen welke kleuren erin komen.

Een sluitende basis, maar niet alle rekensommen zijn klaar

De gemeentelijke begroting rekent voor 2027 met 266,004 miljoen euro aan inkomsten, 260,967 miljoen euro aan uitgaven en een positief saldo van 5,037 miljoen euro. Tegelijk laat de ombuigingsmonitor zien dat niet alle eerdere besparingsopgaven al hard zijn ingeboekt. Voor 2027 geldt 10,354 miljoen euro als gerealiseerd, terwijl 1,207 miljoen euro nog moet worden gerealiseerd. Daarnaast is 956.000 euro aan ombuigingen al besloten terug te draaien of af te voeren.

Feit: het college noemt de begroting beleidsarm vanwege het verkiezingsjaar en de nog uit te werken koers van het nieuwe college. Redactionele duiding: dat is geen bestuurlijke luiheid, maar wel een politieke tussenstand. De coalitie van Gemeentebelang, ChristenUnie, VVD en CDA heeft sinds juli de verantwoordelijkheid voor het dagelijks bestuur. Juist daarom wordt de komende uitwerking van het collegeprogramma het moment waarop zichtbaar moet worden welke verkiezingsprioriteiten wel, niet of later een prijskaartje krijgen.

De commissie krijgt op 5 november een inleiding van wethouder Wilco Mazier, waarna raadsleden vragen kunnen stellen. De begrotingsraad staat gepland voor 12 november. Dat betekent ook dat er op 3 november nog geen raadsuitspraak ligt over de voorstellen: wie al een definitieve politieke conclusie trekt, is de agenda een week vooruitgelopen.

De rekening van afval en riool ligt wel alvast op tafel

De begroting bevat wél concrete tariefvoorstellen. Het vaste deel van de afvalstoffenheffing gaat volgens het voorstel van 195 naar 210 euro. Een aanbieding van een 240-liter-restafvalcontainer zou stijgen van 8 naar 9 euro; een inworp in een ondergrondse restafvalcontainer van 1,60 naar 1,80 euro. De gemeente koppelt de hogere afvaltarieven onder meer aan hogere verwerkingskosten van de milieustraat en aan volledige kostendekkendheid.

Ook de riool- en waterzorgheffing voor een woning staat voorlopig hoger geraamd: van 198 naar 221 euro. De begroting verwijst daarbij naar de eerder vastgestelde spaarstrategie voor investeringen in riolering, water en klimaatadaptatie. De raad heeft bovendien gekozen voor ruim kwijtscheldingsbeleid voor afval- en rioolheffing, met de maximaal toegestane inkomensnormen en aanvullende vrijstelling voor spaargeld.

Belangrijk onderscheid: dit zijn voorstellen, geen vastgestelde tarieven. De begroting vermeldt expliciet dat de definitieve belastingverordeningen en tarieven in december 2026 door de raad worden vastgesteld en nog kunnen afwijken. De afvalbak is dus nog niet duurder doordat hij dit leest, maar het deksel van de politieke discussie staat wel al op een kier.

Langs het partijprogramma

Gemeentebelang Harderwijk Hierden – op gespannen voet met het programma. Gemeentebelang schrijft dat afvalbeleid niet tot hogere kosten voor inwoners mag leiden en keert zich tegen een systeem waarin betalen per zak of container tot extra lasten leidt. Het begrotingsvoorstel verhoogt zowel het vaste afvaltarief als tarieven per aanbieding of inworp. Dat is een concrete spanning tussen het programma en een voorstel dat onder verantwoordelijkheid van de coalitie op tafel ligt; een definitief raadsstemgedrag is er op 3 november nog niet.

VVD – op gespannen voet met het programma. De VVD stelt als uitgangspunt dat afvalstoffen- en rioolheffingen niet verder stijgen dan inflatiecorrectie. De begroting hanteert voor algemene trendmatige aanpassingen 2,5 procent, maar stelt voor afval en riool duidelijk hogere bedragen voor. Ook hier geldt: de voorgestelde tarieven zijn nog niet definitief vastgesteld, maar inhoudelijk wijken zij af van het door de VVD geformuleerde uitgangspunt.

ChristenUnie – gedeeltelijk in lijn. De ChristenUnie pleit voor kostendekkende heffingen, het principe dat gebruiker of vervuiler betaalt en bescherming van inwoners met weinig financiële draagkracht. De begroting sluit daarbij aan met volledige kostendekkendheid en ruim kwijtscheldingsbeleid. Tegelijk wil de ChristenUnie lokale lasten in beginsel niet sneller dan trendmatig laten stijgen, tenzij voorzieningen in gevaar komen; de voorgestelde verhogingen gaan bij afval en riool verder dan de algemene trendmatige 2,5 procent.

CDA – in lijn met het programma. Het CDA kiest voor een toekomstbestendige financiële positie, kostendekkende heffingen voor het doel waarvoor zij worden geheven en het uitgangspunt dat de gebruiker betaalt. De begroting onderbouwt de afval- en rioolheffing vanuit kostendekkendheid en toekomstige investeringen. Voor de OZB stelt de begroting een lager woningeigenarentarief voor, waarbij de geraamde WOZ-ontwikkeling en een trendmatige opbrengststijging worden verwerkt; dat past bij het CDA-uitgangspunt dat de OZB niet verder stijgt dan de inflatie, tenzij rijksmiddelen tekortschieten.

De rode draad: eerst vaststellen, daarna invullen

De begrotingsweek draait daarmee minder om een spectaculaire koerswijziging dan om een politieke lakmoesproef voor een nieuw college. De coalitiepartijen hebben in hun programma's allemaal iets gezegd over zorgvuldig begroten, betaalbaarheid of lagere lasten. De begroting geeft nu een financieel vertrekpunt, maar laat de grotere eigen keuzes nog volgen in het collegeprogramma.

Dat maakt de behandeling van 5 en 12 november belangrijker dan de kalme agenda van 3 november doet vermoeden. De cijfers zijn al netjes in kolommen gezet. De vraag is nu welke politieke wensen straks tussen die kolommen mogen wonen – en welke voorlopig op zolder blijven.