Deze bijdrage in De Burgemeesterspiegel is een redactionele reactie op een openbare column van burgemeester Jeroen Joon van 25-9-2026. Bekijk de oorspronkelijke publicatie.

Een hart onder de riem, maar ook graag een stoel onder het debat

Burgemeester en columnist Jeroen Joon heeft in zijn nieuwste column een onderwerp gekozen waar weinig vrolijke koffie bij past: agressie en intimidatie tegen lokale politici. Volgens Joon krijgt bijna de helft van de ruim 10.000 lokale politici hiermee te maken. Hij noemt dat onacceptabel en waarschuwt dat raadsleden, wethouders en burgemeesters hun werk niet meer vrij en veilig kunnen doen als bedreigingen, haatreacties en intimidatie normaal worden.

Daar valt weinig tegenin te brengen. Een gemeente besturen is geen publieksvriendelijke variant van een klantenservicebaan. Wie namens inwoners besluiten neemt, krijgt daar soms stevige kritiek op. Dat hoort bij democratie. Maar kritiek is iets anders dan iemand bedreigen, achtervolgen, vernederen of proberen het zwijgen op te leggen. De gemeenteraad is geen klantenpanel waarin de luidste boze e-mail automatisch wint.

Wat Joon feitelijk zegt

De column bestaat uit drie duidelijke boodschappen. Ten eerste beschrijft Joon agressie en intimidatie als een breed probleem voor lokale politici. Hij noemt niet alleen bedreigingen, maar ook haatcomments en intimiderende berichten. Ten tweede legt hij uit dat dit niet uitsluitend de politicus zelf raakt. Ook partners, kinderen, familie en vrienden kunnen de gevolgen ondervinden. Ten derde stelt hij dat de schade verder gaat dan persoonlijk ongemak: politici kunnen onderwerpen gaan vermijden, wethouders kunnen eerder stoppen en mogelijke kandidaten kunnen afzien van lokale politiek.

Joon verwijst daarnaast naar een landelijke campagne die inwoners drie handelingsmogelijkheden voorhoudt. Mensen kunnen een steunbetuiging ondertekenen, een positief bericht plaatsen of een politicus rechtstreeks een kaartje of bericht sturen. Zijn slot is nadrukkelijk bemoedigend: raadsleden, wethouders en collega-burgemeesters verdienen respect en moeten doorgaan.

Daar heeft hij gelijk in

Het sterke punt van de column is dat hij niet doet alsof ieder kritisch geluid verdacht is. Joon schrijft juist dat verschil van mening goed is voor de democratie. Dat onderscheid is belangrijk, zeker lokaal. In een kleine gemeente lopen politieke besluiten en het dagelijks leven snel door elkaar. Een verkeersbesluit ligt niet in een abstract ministerie, maar bij de straat waar iemand woont. Een bouwplan verandert niet alleen een beleidsstuk, maar ook uitzicht, parkeerdruk en soms de waarde van een woning. Dan mag de reactie best stevig zijn.

Een inwoner mag zeggen dat een besluit slecht is. Die mag vragen waarom een participatieproces zo laat begon, waarom een toezegging niet is nagekomen of waarom een wethouder een dossier anders uitlegt dan de stukken doen vermoeden. Een raadslid mag daarop worden aangesproken. Een journalist mag doorvragen. Een oppositiepartij mag hinderlijk precies zijn. Dat is geen storing in het democratische systeem; dat ís een deel van het systeem.

Bedreiging is iets anders. Wie iemand bang probeert te maken om diens functie uit te oefenen, valt niet alleen een persoon aan maar ook het publieke ambt. Het gevolg kan zelfcensuur zijn: een raadslid stelt de vraag niet, een wethouder vermijdt een onderwerp en een burgemeester kijkt eerst naar de reacties voordat hij een besluit uitlegt. Dan verschuift de macht van de gekozen vertegenwoordiging naar degene die het hardst intimideert. Dat is een tamelijk beroerd bestuursmodel, zelfs voor liefhebbers van bestuurlijke improvisatie.

De campagne is nuttig, maar geen wondermiddel

Joon roept inwoners op om een hart onder de riem te steken. Dat klinkt klein, en dat is het ook. Een vriendelijk bericht lost geen structurele bedreiging op, beschermt geen politicus tegen strafbare feiten en vervangt geen aangifte, moderatie of handhaving. Toch heeft het waarde. Online krijgt een kleine groep schelders vaak meer zichtbaarheid dan de grote groep inwoners die gewoon normaal denkt: ik ben het oneens, maar ik hoef daarom nog geen digitale hooivork uit de schuur te halen.

Positieve reacties kunnen helpen om het beeld te corrigeren dat politiek alleen uit woede bestaat. Maar er zit ook een risico in de oproep. Bestuurders moeten niet de indruk wekken dat inwoners vooral aardige berichten moeten sturen en verder dankbaar moeten knikken. Een hart onder de riem mag niet worden verward met een vrijbrief voor beleid zonder tegenspraak. Een politicus heeft steun nodig, maar ook tegenspel. Wie alleen applaus wil, kan beter een toneelzaal huren.

Ook bestuurders hebben een opdracht

De verantwoordelijkheid ligt daarom niet alleen bij inwoners. Politici en bestuurders kunnen zelf bijdragen aan een beter debat. Dat begint met helder uitleggen wat vaststaat, wat nog openligt en welke belangen botsen. Het helpt als besluiten niet pas worden verdedigd nadat de verontwaardiging online is ontploft. Ook helpt het als kritiek niet te snel wordt weggezet als populisme, onkunde of kwaadaardigheid.

Een inwoner die zich niet gehoord voelt, wordt niet automatisch een bedreiger. Soms is iemand gewoon slecht geïnformeerd. Soms is de informatievoorziening inderdaad slecht geweest. Soms heeft het bestuur een besluit procedureel correct genomen, maar maatschappelijk onhandig uitgelegd. De oplossing is dan geen morele tik op de vingers, maar een antwoord dat begrijpelijk is en liefst vóór de volgende raadsvergadering.

Daar ligt een belangrijk aanvullend punt bij Joon. De grens tussen kritiek en intimidatie moet duidelijk zijn, maar ook de ruimte vóór die grens moet groot blijven. Democratie vraagt niet om permanente tevredenheid. Democratie vraagt dat mensen boos mogen zijn zonder anderen bang te maken, en dat bestuurders kritiek verdragen zonder kritiek als bedreiging te presenteren.

De lokale democratie verdient meer dan alleen bescherming

Joon heeft gelijk dat de drempel om actief te worden in de lokale politiek hoger kan worden als het publieke klimaat verhardt. Dat is zorgelijk. Gemeenten hebben raadsleden nodig die tijd, kennis en idealisme meebrengen. Niet alleen mensen die toevallig beschikken over een dikke huid, een goed filter en een telefoon die na negen uur automatisch op vliegtuigstand gaat.

Maar lokale politiek verdient ook meer belangstelling vóórdat het misgaat. Wie alleen reageert wanneer een politicus wordt bedreigd, is laat. Inwoners kunnen raadsvergaderingen volgen, stukken lezen, inspreken, vragen stellen en zich kandidaat stellen. Dat klinkt minder spectaculair dan een boze campagnevideo, maar het is wel de infrastructuur waarop een democratie rijdt. En zoals Harderwijk inmiddels weet: onderhoud aan de infrastructuur is meestal goedkoper wanneer je er niet mee wacht tot alles vaststaat.

De boodschap van Joon is dus terecht: oneens zijn mag, bedreigen nooit. Daar hoort wat ons betreft één zin bij: bestuurders mogen zich veilig voelen, inwoners mogen kritisch zijn en beide groepen hebben de plicht elkaar niet kleiner te maken dan nodig is. Een vriendelijk bericht kan helpen. Een goed onderbouwde tegenwerping ook. Het mooiste zou zijn als Harderwijk beide gewoon normaal gaat vinden.